het verloop van de ziekte stress, tot aan burn-out toe

De omgeving zag -jammer genoeg vaak achteraf- een inmiddels bekend patroon van opbouw van spanning, tot stress, en uiteindelijk burnout. Maar ze herkenden dat patroon niet.

de stadia van stress

Op vorige bladzijdes spraken we van de symptomen van stress, de stress-reacties, en zoals we al zagen, is het de voortdurende combinatie van deze stressgerelateerde klachten die op stress wijzen en niet het optreden van één enkele geïsoleerde op een stress-reactie lijkend symptoom. Want zo kunnen problemen met inslapen ook te maken hebben met leefpatroon, zoals b.v. veel koffie en weinig rust nemen vlak voor het naar bed gaan. Of moeheid kan te maken hebben met zwaar lichamelijk werk waar iemand geen last van hoeft te hebben. Echter bij stress zijn slapeloosheid en moeheid één van de meest gehoorde klachten. Kortom, een koe is een rund, maar een rund is nog geen koe...

In de voortgang van de ziekte stress is een opbouw te zien. Daarbij zijn vijf stadia te onderscheiden.

de vijf stadia van gezond naar stress en burnout zijn:

-1- normaal gedrag
-2- stress-gedrag
-3- verdedigings-mechanisme
-4- pre-neuroses
-5- psychosomnatiek, neurose, burnout

-1- normaal gedrag

Normaal gedrag is de gezonde situatie. Het wil niet zeggen dat er geen spanningen zijn, maar wel dat je reacties op die spanningen effectief zijn, en je jezelf binnen redelijke grenzen, en de grootste tijd in balans kan houden. Bij grote stressoren, zoals overlijden van een familielid kan het zijn dat je tijdelijk uit balans bent, maar je sociale netwerk én je eigen veerkracht is groot genoeg om de klap op te vangen.

-2- stress-gedrag

Wordt de spanning groter, wordt je te lang blootgesteld aan te veel stressoren, dan glij je langzaam weg naar stress-gedrag, gekenmerkt door het minder effectief worden van je gedrag en je reacties op de stressoren. Je gaat steeds meer verschillende stress-reacties vertonen (zie vorige blz). Je gaat waarschijnlijk slechter slapen, bent vaak moe en hebt minder zin in dingen. Je wordt misschien prikkelbaar, je wordt vatbaar voor griep, verkoudheid, etc, etc... Je begeeft je op een hellend vlak. Gaat dit nog verder door, luister je niet naar de stress-reacties (het zijn waarschuwing-signalen!) dan ga je langzaam over naar de derde fase. Tot hier kan je vaak nog goed uit jezelf herstellen; luister je niet en ga je door, dan zal je meestal professionele hulp moeten inroepen.

-3- verdedigings-mechanisme

In de fase van verdedigings-mechanismes onderneem je steeds minder. Ook kan het zijn dat je juist als een kip zonder kop chaotisch rond gaat rennen. In ieder geval komt er nog maar weinig productiefs uit je handen. Bijna elke stressor, groot of klein, roept buitenproportionele reacties op (of lijken juist helemaal geen reactie te geven). Kan je in de gezonde situatie nog binnen ruime grenzen vrij je eigen reacties kiezen, in het stadium van de verdedigings-mechanismen lijkt het of je nauwelijks nog een eigen keuze hebt, maar dat je steeds in hetzelfde (niet effectieve) gedrag vervalt. Je gaat er alles aan doet om "wat-er-is" te ontkennen. Dus: je legt de schuld bij een ander, of je ontkent het bestaan van een probleem, je kunt zelfs de problemen niet meer zien, je redeneert je gevoelens volledig weg,... kortom je kunt niet meer zuiver waarnemen, laat staan effectief reageren! Je gaat tegen windmolens vechten.

-4- pre-neuroses

Dit is een stadium verder, waarbij je vervalt in gedrag dat helemaal niet meer bij jou lijkt te horen, maar die je best als "types" zou kunnen omschrijven. (huilebalk, chaoot, calimero, controleur, pietje precies...) Je bent verkrampt in dat gedrag. Je reageert steeds minder op wat er werkelijk uit de omgeving op je af komt, maar steeds meer op de automatische piloot. Voor welk gedrag je "kiest" wordt waarschijnlijk bepaald door je persoonskenmerken. (van kiezen op bewust niveau is eigenlijk geen sprake meer).

-5- psychosomnatiek, neurose, burn-out

Omdat je gedrag geheel niet meer effectief is om jezelf in balans te houden gaat het snel bergafwaarts. Grote kans dat je dan burnout raakt, en/of een zware ziekte krijgt, zoals hartinfarct, zeer zware longonsteking,... (dat wil niet zeggen dat deze ziektes altijd door stress worden veroorzaakt!).
Je energie is volledig uitgeput en het is een hele weg terug. Maar ook dan, ga die weg aan, zoek hulp!

de ziekte stress: van spanningsopbouw tot stress en uiteindelijik burnout
naar lijst van stressgerelateerde klachten en symptomen
Home, stress en burnnout counseling
Printbare versie symptomen van stress en burnout = stressreacies